Joanna Łenyk-Barszcz, Przemysław Barszcz – wywiad. Sztuka jest dla każdego!

Ich książka sama w sobie jest dziełem sztuki. Pięknie dostarczone Tajna galeria. Co artyści ukryli w swoich pracach to wciągająca opowieść o malarstwie, które jest wielką tajemnicą.

– Sztuka jest dla każdego. Niech analiza formalna dzieła będzie domeną historyków sztuki. Ale analiza treści i interpretacja są dostępne dla każdego. Bez wyjątku każdy ma zainteresowania i mogą być kluczem do odczytania obrazu czy innego tekstu kultury – mówią Joanna Łenyk-Barszcz i Przemysław Barszcz.

Muszę to zauważyć na wstępie: pięknie wydana książka. Sekretna galeria samo w sobie jest dziełem sztuki! Zgadzasz się ze mną?

Bardzo dziękuję za tak miłe słowa! Zgadza się, książka jest pięknie wydana, za co wielki hołd dla wszystkich w wydawnictwie, którzy pracowali nad wyglądem tej książki, zwłaszcza dla grafika i dyrektora wydawniczego.

To twoja kolejna książka o sztuce. Czy jesteś zakochany w malarstwie? Wiem, że masz wiele innych niesamowitych pasji, ale Sekretna galeria musiało cię to kosztować dużo pracy.

To trzecia część serii poświęconej tajnikom dzieł sztuki. Bez pasji, traktując ją jedynie jako zadanie do wykonania, prawdopodobnie nie byłoby możliwe uzyskanie takiego wglądu w temat. To było dużo pracy, ale i życiowa przygoda. Muzea, podróże, kontakty z muzealnikami. I cały czas obracając się w kręgu piękna i najlepszych doznań estetycznych. To doświadczenia, które zostaną z nami na zawsze.

Dokładnie. Skąd pochodzi ta ogromna wiedza? Zabierasz arcydzieła arcymistrzów do swojego warsztatu i pokazujesz czytelnikom ukryte kody – coś, czego nie możesz od razu zobaczyć. Albo w ogóle tego nie widzisz. To przygoda, tajemnica, ale wielkie wyzwanie dla autorów?

Poza aspektami romantycznymi dużo czasu spędza się na przeszukiwaniu bibliotek, siedzeniu nad tekstami naukowymi – często w językach obcych, chłonnymi biografiami, listami i czasopismami. Listy Cézanne’a do Zoli opowiadają o jego malarstwie ponad tysiąc studiów.

Która praca z Sekretna galeria jesteś najbardziej zainteresowany? Przyznam, że dawno nie czytałem w ten sposób książki, bo nie tylko śledziłem tekst, ale też przewracałem go na wiele stron, żeby zobaczyć różne rzeczy na zdjęciach. Na przykład czaszka, która jest na środku płótna, a ja jej nie zauważyłem!

Chociaż książka opisuje twórczość Rembrandta, El Greco, Toulouse-Lautreca itp., najbardziej porusza nas mały wiejski kościółek z Wysocic. To arka wielkiej tajemnicy, a jednocześnie po prostu piękna. W rozdziale poświęconym tej budowli staramy się uporać z ugruntowanym przekonaniem, że to, co prowincjonalne, jest mniej wartościowe. Jeden komentarz z Facebooka dowodzi, jak bardzo takie myślenie jest obecne w dyskursie o sztuce. Cytat: Kościół w Wysocicach jest prymitywny. To już kościół św Andrzeja w Krakowie jest ciekawszy. Piękno prostoty trudniej dostrzec niż piękno wyrafinowane.

Co do czaszki na obrazie Holbeina: żeby ją zobaczyć, trzeba stanąć dość blisko płaszczyzny obrazu, po jego prawej stronie i pod tak ostrym kątem obserwować amorficzny kształt – wyłoni się z niego czaszka.

Łempicka jest zachwycająca. W Sekretna galeria można poznać nie tylko samą malarkę, ale także jedno z jej prac, które kryje w sobie tajemnicę. Już ją poznałem i teraz inaczej patrzę na to zdjęcie…

Jest bardzo ciekawa sprawa związana z portretem Marjorie Ferry. Równie interesujący jak jego autor. To najdroższe polskie dzieło sztuki. Na aukcji w Londynie w 2020 roku sprzedano go za ponad 16 milionów funtów. Niewątpliwie portret jest piękny, ale gdy użyjemy do niego skojarzeń, uroda zyska dodatkowy wymiar. Obraz, zapewne w sposób zamierzony przez Łempicką, nieco skrycie, nawiązuje do portretu Mony Lizy. Istnieje kilka komponentów, które są prawie identyczne. O tym jest ostatni rozdział Sekretna galeria.

Co chcesz przekazać swoją książką: że sztuka może być zagadką, przygodą? Moim zdaniem udowadniacie, że dzieła mistrzów są ponadczasowe i niesamowicie świeże.

Nie planowaliśmy, aby książka zawierała jakiekolwiek przesłanie. Chcieliśmy, aby czytelnik mógł cieszyć się pięknem obrazów, odkrywając ich tajemnice. Jednak w trakcie pisania zaczęły pojawiać się, dyskretnie, ale uporczywie, powracające wątki: wspomniany prowincjonalizm i jego siła, ontologiczna siła sztuki w dążeniu do Prawdy przez duże „P”, utożsamiając ją w pewnym stopniu z nauką.

I czego jestem przykładem, Sekretna galeria to książka dla każdego. Nie dla znawców, nie dla historyków sztuki, studentów (choć też dla nich wszystkich!), ale dla ludzi, którzy są po prostu ciekawi?

To jest ważne w tej książce. Sztuka jest dla każdego. Niech analiza formalna dzieła będzie domeną historyków sztuki. Ale analiza treści i interpretacja są dostępne dla każdego. Każdy bez wyjątku ma zainteresowania i mogą być kluczem do odczytania obrazu lub innego tekstu kultury. Jeśli moda jest naszą pasją, spójrzmy na prace pod tym kątem: szwy, guziki, kroje i tkaniny malowanych ubrań. Zupełnie niesamowita przestrzeń otwiera się przed nami, jeśli spojrzymy na obraz oczami botanika lub zoologa. Taki pogląd jest nadal obecny w książce.

Dlaczego wybrałeś te spośród wielu tajemniczych i tajemniczych dzieł sztuki? Myślę, że mógłbyś podać o wiele więcej przykładów.

Staramy się, aby dobór uwzględniał rzeczy wartościowe, budzące emocje estetyczne, ale także te, o które toczy się estetyczny spór, ale które mają swoją moc. Łatwo byłoby utknąć na rafie sensacyjnych, tajemniczych, okultystycznych, ezoterycznych czy pseudomasońskich dzieł, których tajemnica z pewnością wzbudziłaby zdziwienie, ale które są płytkie. Dlatego zrezygnowaliśmy z takiej „taniej sensacji”.

Czym jest dla Ciebie malowanie? Co zyskujesz podziwiając te najbardziej znane i mniej znane?

Malarstwo jest poligonem różnych koncepcji i „izmów”. To jest ich praktyczna strona. Fenomenologia? Tu masz! Dokonajmy ejdetycznej redukcji przed wizerunkiem Goi. Wtórne systemy modelowania – slogan byłby pusty, gdyby nie sztuka. Psychologizm – jak łatwo zrozumieć, co się dzieje, gdy patrzymy na obrazy Muncha. Jest wiele przykładów.

To, co dla nas znaczy sztuka, wyraża się również w hasłach poszczególnych rozdziałów. Na przykład m.in. od Czapskiego: W każdym razie malarstwo i inne sztuki służyły nam zawsze od czasów starożytnych i nadal będą nam służyć jako podnoszenie świadomości życia i świadectwo intymnej prawdy człowieka.

Planujesz kolejną książkę z serii? Czego oczekiwać?

O tak! Myślimy o kolejnej książce z serii. Gdyby to zrobiła, byłoby w nim też dużo owoców i warzyw!

Książka Sekretna galeria możesz kupić w popularnych księgarniach internetowych:

Leave a Comment

A note to our visitors

This website has updated its privacy policy in compliance with changes to European Union data protection law, for all members globally. We’ve also updated our Privacy Policy to give you more information about your rights and responsibilities with respect to your privacy and personal information. Please read this to review the updates about which cookies we use and what information we collect on our site. By continuing to use this site, you are agreeing to our updated privacy policy.